پرداخت نفقه و نحوه محاسبه آن

امتیاز ۵ از ۵ – ۱ رای
در حال ثبت رای

پرداخت نفقه

نفقه از نظر شکل و کیفیت اشکال مختلفی دارد بعضی از نفقه با استفاده و انتفاع از آن دارای بقاء هستند و تغییر نمی کند. ولیکن بعضی از موارد نفقه با استفاده و انتفاع از آن تغییر می کند. در مورد دسته اول مانند طلا و زیور آلات و اثاث البیت. و در مورد دسته دوم می توان از مواد خوراکی مانند گوشت – روغن و برنج و غیره را مثال زد.

نفقه و ماهیت آن

نفقه و ماهیت آن چیست و در چه شرایطی زوجه مستحق گرفتن نفقه است؟

در قانون مدنی ماده ۱۱۰۷، نفقه این‌گونه تعریف شده است:

«نفقه و ماهیت آن عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غـذا، اثاث منزل، هزینه‌های درمانی و بهداشتی و نیز خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض که شوهر مکلف است همه آنها را متناسب با وضعیت خانوادگی و اجتماعی زن فراهم کرده و در اختیار او قرار دهد.»

نفقه به زنی تعلق می‌گیرد که در زوجیت دائم مرد قرار داشته باشد. یکی از شرایط برای پرداخت نفقه این است که تنها در ازدواج دائم نفقه زن بر عهده شوهر است اما در نکاح منقطع، شوهر ملزم به پرداخت نفقه نیست؛ مگر اینکه در عقد شرط شده باشد. زن هنگامی می‌تواند نفقه مطالبه کند که از شوهر خود تمکین کرده باشد. در تعریف تمکین نیز باید گفت که تمکین عبارت از برآوردن نیازهای شوهر و اجابت کردن خواسته‌های مشروع وی از سوی زن است. یکی از مصادیق تمکین در قانون، اقامت زن در خانه دائمی شوهر است، به این معنا که زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند، مگر آن که حین وقوع عقد شرطی جز این شده باشد. از نظر حقوقدانان تمکین به دو دسته‌ی خاص و عام تقسیم می‌شود.

ماهیت حقوقی نفقه چیست؟

در خصوص نفقه و ماهیت آن باید گفت برخی از نیازهای زن مانند پوشاک و البسه، هزینه‌هایی هستند که بر عهده‌ مرد است و مالکیت آن به زن می‌رسد، اما نیازهایی مانند مسکن، درست است که جزئی از نفقه زن محسوب می‌شود و زن حق انتخاب و زندگی در آن را دارد ولی حتماً نباید این مسکن به نام زن باشد و جزئی از اموال زن نیست و زن فقط حق انتخاب و بهره‌برداری از آن را دارد.

عدم پرداخت نفقه چه ضمانت اجرایی دارد؟

نفقه بر عهده مرد است، ولی شرایطی دارد که یکی از شرایط آن انجام تکالیفی است که بر عهده زن است و اگر زن یکی از این شرایط را انجام ندهد، نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. اما اگر زن تکالیف زناشویی خود را انجام دهد ولی مرد از پرداخت نفقه خودداری کند، زن می‌تواند نسبت به مرد شکایت و مرد را ملزم به پرداخت نفقه کند. عدم پرداخت نفقه از سوی مرد می‌تواند یکی از راه‌هایی باشد که منجر شود به این‌که زن از وکالت در طلاق خود استفاده کند، اما این به آن معنی نیست که زن در دادگاه می‌تواند به صرف نپرداختن نفقه از مرد جدا شود بلکه باید در دادگاه قبل از درخواست طلاق، ثابت کند که مرد به او نفقه نمی‌دهد.

آیا تعیین مقدار نفقه به توان مالی زوج بستگی دارد؟

طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه به تمام نیازهای متعارف زن گفته می‌شود و تعیین مقدار نفقه برعهده دادگاه است. اگر زن بابت نپرداختن نفقه از مرد شکایت کند، دادگاه موضوع را برای رسیدگی و بررسی بیشتر به دست کارشناسان رسمی دادگستری می‌سپارد و از آنها خواسته می‌شود که نیازهای متعارف زن را تعیین کنند. به طور طبیعی، با توجه به اینکه در متن قانون مصادیق کامل نفقه عنوان نشده است، ولی کارشناسان نیازهای متعارف زن را نسبت به توان مالی مرد تخمین می‌زنند.

آیا نفقه زوجه در هر شرایطی بر نفقه اقارب مقدم است؟

نفقه اقارب نزدیک، نفقه‌ای است که به گروه خاصی از نزدیکان فرد به شرط اینکه، تمکن مالی برای تامین معیشت خود را نداشته باشند تعلق می‌گیرد. بر اساس ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی، فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق یکدیگرند. وقتی بحث از صعودی و نزولی می‌شود، به این معناست که به طور مثال، فرزندِ فرزند و هر چه پایین‌تر رود، و پدر ِ پدر و هر چه بالاتر رود، مستحق نفقه خواهند بود. قانون به صراحت عنوان می‌کند که نفقه زن بر نفقه اقارب مقدم است، مگر اینکه زن شرایط مخصوص برای نپرداختن نفقه از جمله تمکین را نداشته باشد.

در صورتی که اعسار زوج مشخص باشد، تکلیف نفقه زوجه چیست؟

در قانون مجازات اسلامی مقرر شده که در صورت داشتن استطاعت مالی، مرد موظف به پرداخت دیون خود است. بر این اساس اگر مرد استطاعت مالی نداشته باشد، او را نمی‌توانیم مجرم بدانیم و در قانون مجازات اسلامی با توجه به صراحت ماده ۶۴۲، قاضی نمی‌تواند برای او مجازات حبس صادر کند. اگر از نظر حقوقی و با شکایت زن، مرد را ملزم به پرداخت نفقه کنند، چون او به دلیل اعسار نمی‌تواند نفقه را پرداخت کند، امکان اجرای این حکم حقوقی وجود ندارد و در نهایت می‌توان به زن این اجازه را داد که درخواست طلاق کند.

آثار حکم حقوقی عدم نفقه چیست؟

اگر نفقه پرداخت نشود، یعنی مرد دین شرعی و قانونی خود را پرداخت نکند، زن می‌تواند نسبت به این امر شکایت کنند. در این باره هم امکان طرح دعوای حقوقی و هم امکان شکایت کیفری وجود دارد. اگر زن دادخواست حقوقی طرح کند و مرد توان پرداخت داشته باشد ولی نفقه را پرداخت نکند، زن می‌تواند با معرفی مالی از او، به میزان نفقه حال و ایام گذشته، آن مال را توقیف کرده و از محل آن نفقه خود را وصول کند. همچنین به این دلیل که پرداخت نفقه نوعی دین محسوب می‌شود، در برخی از شرایط با بررسی و نظر دادگاه و با رعایت تمامی جوانب، این امکان وجود دارد که اگر مرد نفقه زن را پرداخت نکرد، از امکان اعمال ماده ۲ استفاده کرده و حکم جلب مرد را دریافت کرد. اما توجه به اینکه ما باید تمام تلاش خود را در خصوص حفظ نظام خانواده انجام دهیم و وکلا اغلب در تلاش هستند که بین زوجین مصالحه برقرار کرده و زوجه را تشویق به استحکام بنیان خانواده کنند، بهره‌برداری از این امکان معمولا توصیه نمی‌شود.

یک وکیل خوب خانواده و متخصص در دعاوی خانوادگی توضیح می دهد: بر طبق ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی در عقد دائم نفقه زن بر عهده شوهر است و بر طبق ماده ۱۱۱۳ همان قانون در ازدواج موقت زن حق نفقه ندارد مگر این که در ضمن عقد شرط شده باشد یا بنای طرفین در هنگام عقد این بوده که شوهر حقوق زوجه را بپردازد. در این جا چندین سوال مطرح می شود که سعی شده است در این مختصر به همه آن ها جواب داده شود.

 آیا می توان در عقد نکاح دائم شرط مرد که به زن نفقه تعلق نمی گیرد؟
در این خصوص بین فقها و حقوقدانان اختلاف نظر است ولی به نظر می رسد نفقه مقتضای ذات عقد نکاح دائم نباشد که نتوان خلاف آن شرط کرد به اصطلاح حقوقی نفقه مقتضای اطلاق عقد نکاح دائم به شمار می رود و بدیهی است که زوجین می توانند در ضمن عقد در این خصوص با تراضی و توافق تصمیم گیری کنند.

نکته: بر خلاف استحقاق دراستحقاق حقوق زوجه تمکن مرد شرط نیست به عبارت دیگر چنین نیست که مرد در صورت توانایی مالی بایستی حق همسر خود را پرداخت کند و مرد فقیر نیز ملزم به پرداخت حقوق زوجه است حتی اگر زن تمکن داشته و یا شاغل باشد باز هم پرداخت حقوق زوجه بر عهده زوج می باشد.

نکته: در این که آیا هزینه تحصیل زوجه جزء حقوق زوجه محسوب می شود یا خیر قانون در این زمینه ساکت است ولی نظر فقها و مراجع بر این است که هزینه تحصیل از شمول نفقه واجب مرد خارج است.

 هزینه های درمان زوجه که جزء نفقه است تا چه میزان بر عهده مرد است؟

به نظر می رسد هزینه های درمان زوجه که در قانون از موارد نفقه شمرده شده است شامل هزینه های درمان متعارف می باشد و اگر زوجه دچار بیماری صعب العلاج یا خاصی شده باشد که هزینه های گزاف داشته باشد وجوبی برای پرداخت آن ها برای شوهر نیست. در این موارد قاضی رسیدگی کننده پرونده نفقه با توجه با قانون، شرع و اوضاع و احوال زوجین و وضعیت مالی آن ها تصمیم متقضی را اتخاذ خواهد کرد.

 رابطه تمکین و نفقه چیست؟

بر طبق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع شروع از ادای وظایف امتناع کند در واقع تمکین نکند مستحق حق خود نخواهد بود.

 تمکین چیست؟

تمکین بدین معنی است که زوجه می بایستی در منزل مشترک که شوهر اختیار کرده است سکنی گزیند و از شوهر در انجام وظایف خاص زناشویی اطاعت کند و در راستای این که قانون مدنی که مقرر کرده ریاست خانواده از خصایص شوهر است، عمل نماید. به زنی که عمدا و بدون عذر قانونی و شرعی تمکین نکند ناشزه گفته می شود.

در دوران عقد نفقه چیست و چگونه است؟

اگر زوجین بعد از عقد نکاح دائم بر سر موعد مراسم عروسی و زندگی مشترک توافق کرده باشند رویه قضایی بر این متمایل است که در این دوران تا زمان موعد شروع زندگی مشترک به زوجه نفقه تعلق نمی گیرد

اما اگر زوج، زوجه را بلاتکلیف رها کند و اقدامی برای شروع زندگی پس از آن تاریخ نکند زوجه می تواند مطالبه نفقه کند.

اگر بین زوجین نزدیکی و عمل زناشویی واقع نشده باشد زوجه دارای حق حبس است بدین معنی که بر طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زوجه تا تمام مهر به او داده نشده است – و لو این که مهریه توسط دادگاه تقسیط گردد – می تواند از تمکین و ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند و این امتناع اسقاط حق نفقه نمی کند.

نکته: زندگی مشترک زوجین در اصطلاح حقوقی ظهور در تمکین زن دارد از این رو در دادگاه ها و بار اثبات به عهده مرد است که ثابت کنید زن تمکین نمی کند و ناشزه می باشد.

نکته: توجه داشته باشید که زندگی مشترک زوجین ظهور در پرداخت نفقه از جانب زوج به زوجه دارد با این توضیح که اگر زنی به دادگاه برای حقوق زوجه معوقه مراجعه کند در حالی که مدت زمانی را که خواهان حق خود آن است در یک منزل با شوهر زندگی می کرده است از نظر محاکم زندگی مشترک با شوهر ظهور در دریافت نفقه دارد و بار اثبات بر عهده اوست. بنابراین در این موارد غالبا دادگاه ها مطالبه نفقه از جانب زوجه را نمی پذیرند.

 میزان نفقه زن چه مقدار است؟

در قانون میزان مشخصی برای نفقه مشخص نشده است همانطور که اشاره شد ملاک تعیین حقوق زوجه نیازهای زوجه و شان اوست که در شرایط زمانی و مکانی مختلف، میزان نفقه متغیر خواهد بود. اگر زنی برای مطالبه نفقه به دادگاه مراجعه کند در این موارد محاکم خانواده برای تعیین مقدار حق زن، از کارشناس استفاده می کنند و کارشناس با تماس با زوجین و تحقیق در خصوص شرایط آن ها میزان حقوق زوجه را تعیین می کنند و پس از ابلاغ نظر کارشناس طرفی که اعتراض دارد ظرف مدت ۷ روز نسبت به آن با ذکر دلایل اعتراض می کند و دادگاه برای بررسی مجدد میزان حقوق زوجه، از هیات سه نفر کارشناسان نفقه استفاده می کند.

نکته: بر طبق ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی اگر زن بتواند ثابت کند زندگی مشترک او با شوهر ضرر مالی، شرافتی یا بدنی به همراه داردد دادگاه او را محکوم به تمکین نخواهد کرد که در این صورت تمکین نکردن باعث از بین رفتن حقوق زوجه نمی گردد.

نکته: دادخواست تهیه مسکن مستقل از سوی زوجه در سال های اخیر توسط دادگاه های خانواده پذیرفته نمی شود و زن می بایستی صرفا دادخواست مطالبه نفقه بدهد.

برای مطالبه نفقه باید از کجا شروع کنیم؟

قبل از هر چیز بهتر است برای دانستن کامل حقوق خود و درصد موفقیت در پرونده با ما تماس بگیرید اما نفقه یک وجه حقوقی دارد که می توان با توجه به مقدار نفقه ای که درخواست می شود دادخواست نفقه را تقدیم شورای حل اختلاف یا دادگاه کرد اگر میزان حقوق زوجه و یا تقدیم آن در اصطلاح حقوقی کمتر از ۲۰ میلیون تومان باشد از طریق شورای حل اختلاف و اگر بالای ۲۰ میلیون تومان باشد از طریق دادگاه خانواده قابل پیگیری است.

 

برای مشاوره و قبول وکالت با وکلای خانواده گروه وکلای عدالت تماس بگیرید.

یک وکیل خوب خانواده و متخصص در دعاوی خانوادگی توضیح می دهد: بر طبق ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی در عقد دائم حقوق زوجه بر عهده شوهر است و بر طبق ماده ۱۱۱۳ همان قانون در ازدواج موقت زن حق نفقه ندارد مگر این که در ضمن عقد شرط شده باشد یا بنای طرفین در هنگام عقد این بوده که شوهر نفقه زن را بپردازد. در این جا چندین سوال مطرح می شود که سعی شده است در این مختصر به همه آن ها جواب داده شود.

  پرداخت نفقه به دوصورت انجام می گیرد:

روش اول پرداخت نفقه

در روش اول مانند روشی که در خانواده ایرانی مرسوم است بدین صورت که زن و شوهر با یکدیگر زندگی کرده و مایحتاج زندگی مانند: گوشت- برنج- روغن- پنیر- نان- میوه و غیره از طریق مرد و یا زن خریداری و به مصرف خانواده می رسد.

روش دوم پرداخت نفقه

در روش دوم که در جامعه مرسوم نیست زن نفقه خود را به صورت روزانه از مرد دریافت و اقدام به تهیه مایحتاج روزانه خود خواهد کرد.

در مورد روش اول که بسیار سهل و آسان و طبق عرف و عادت خانواده ایرانی صورت می گیرد، فقط یک بحث باقی خواهد ماند که آیا شوهر می تواند رأساً این روش را انتخاب و زن را مجبور به پذیرش آن کند یا خیر؟ که به نظر می رسد زن مخیر است که روش دریافت نفقه را خودش انتخاب کند، و به هر نحو که مایل بود آن را در اختیار و مصرف کند. اما باید توجه داشت که زن وقتی وارد زندگی مشترک می شود دارای مسئولیت های مختلف و ظریفی می شود که یکی از این مسئولیت ها حسن خلق با همه اعضای خانواده می باشد.

یکی از روشهای ارائه حسن خلق و محبت به خانواده، جمع بودن و حضور مستمر و پررنگ در جمع خانواده می باشد. در صورتی که زن نفقه خود را وصول و به هر صورت که تمایل داشت آنرا هزینه کند، عملاً از جمع و کانون خانوادگی خارج و قطعاً مشکلات عدیده ای در زندگی ایجاد میکند. و به وظایف وی نسبت به همسر و خانواده ضربه خواهد زد و نقصان ایجاد و موجب بروز موانع قانونی دریافت نفقه وی خواهد شد.

نکته ۱:

در هر حال درصورت استنکاف، زن می تواند وفق مواد ۱۱۱۱ و ۱۲۰۶ قانون مدنی نفقه خود را مطالبه کند و هر گاه مرد به این امر مبادرت نکرد، دادگاه با تعیین کارشناس مبلغ نفقه را تعیین و چنانچه مرد نفقه را در باب مواد مصرفی پرداخت اما در خصوص نفقه ماندگار مانند اثاث البیت- لباس- کفش- تلویزیون- یخچال و… پرداختی نداشته باشد، زن می تواند به دادگاه مراجعه و دادگاه با نظر کارشناس مبالغی را بابت این اجزا تعیین و شوهر را ملزم به پرداخت آن نماید.

مهم:

به دلیل جوانب متعدد و گاهاً پیچیده در این موارد لطفا قبل از هرگونه اقدامی اطلاعات کامل را در این خصوص کسب نمایید.گروه حقوقی وکلای عدالت با کادری از بهترین وکلا و مشاورین حقوقی تا رفع کامل این مشکل در کنار شما خواهند بود. با ما  تماس بگیرید و در این زمینه یا موارد با وکیل پایه یک دادگستری مورد نظر مشاوره حقوقی حضوری یا تلفنی تخصصی  بگیرید.

 

فهرست
مشاوره حقوقی تلفنی
Open chat
مشاوره حقوقی آنلاین